شرایط استرداد

استرداد مجرمین
مفهوم لغوی استرداد عبارت است از: بازگرداندن، تسلیم شدن، باز فرستادن و پس فرستادگی؛ اما در اصطلاح حقوق استرداد عبارت است از تحویل یک متهم یا فرد مجرم به کشوری که متهم یا مجرم در قلمرو آن کشور مرتکب جرم گردیده یا متهم به ارتکاب آن می‌باشد.
پروفسور گارو، استرداد را چنین تعریف می‌کند: قدرت هر کشور محدود است به سرحدات آن کشور ولی دولت‌ها برای اجرای احکام کیفری و قضایی خود با یکدیگر نوعی همکاری متقابل دارند که به این همکاری متقابل استرداد می‌گویند.
در سال ۱۳۳۹ قانون استرداد مجرمین در ایران نیز تصویب شد. با بررسی تطبیقی که در قوانین چند کشور صورت گرفته نشان داده‌شده که تقریباً متن اکثر قوانین از یک الگوی مشابه تبعیت می‌کند.
علت این امر بین‌المللی بودن موضوع قانون یعنی استرداد است.
این قانون در ۲۶ ماده و یک تبصره به تصویب رسیده که در فصل اول آن شرایط استرداد و در فصل دوم ترتیب استرداد معین گردیده و در ماده ۱ قانون مذکور چنین پیش‌بینی شده است:
در مواردی که بین دولت ایران و دول خارجه قرارداد استرداد منعقد شده باشد استرداد طبق شرایط مذکور در قرارداد به عمل خواهد آمد و چنانچه قراردادی منعقد نشده یا اگر منعقد گردیده حاوی تمام نکات لازم نباشد، استرداد طبق مقررات این قانون و شرط معامله متقابل انجام خواهد شد.
این ماده هم وضع معاهدات دو جانبه را مشخص نموده و هم این که چنانچه نقصی در قرارداد وجود داشته یا موردی در آن پیش‌بینی نشده باشد برابر مفاد قانون عمل می‌شود. با توجه به این ماده از مواد قانون نتیجه می‌گیریم که منشاء و منبع حقوقی استرداد درکشور ما قراردادهای دو جانبه است. در صورتی که با کشوری قرارداد دو جانبه استرداد منعقد نشده باشد برابر ماده یک مذکور می‌توان به شرط اقدام و عمل متقابل کشور درخواست کننده، نسبت به مسترد نمودن مجرمین فراری آنها اقدام نمود.
– صدور گواهی عدم سوء‌پیشینه لاتین
اداره کل پلیس بین‌‌الملل برای کلیه هموطنان مقیم خارج از کشور و نیز اتباع خارجی که مدتی در ایران اقامت داشته‌اند و متقاضی دریافت گواهی عدم سوءپیشینه می‌باشند، در صورت نداشتن سوءسابقه و نیز با رعایت مقررات و تأیید نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور با هماهنگی ادارات ذی‌ربط گواهی عدم سوء پیشینه به زبان انگلیسی صادر می‌کند.
مراحل صدور گواهی عدم سوء پیشینه لاتین:
از ایرانیان متقاضی گواهی عدم سوء پیشینه، توسط پلیس کشور محل سکونت یا نمایندگی جمهوری اسلامی ایران انگشت‌نگاری به عمل آید.
آثار انگشتان مربوطه به انضمام تصویر گذرنامه و چهار قطعه عکس تحویل نمایندگی جمهوری اسلامی ایران شده و پرسشنامه موجود در نمایندگی توسط متقاضی تکمیل می‌گردد.
نمایندگی‌های کشورمان کلیه مدارک مذکور را برای صدور گواهی فوق‌الذکر از طریق اداره سجلات و احوال شخصیه وزارت امور خارجه به اینترپل تهران ارسال می‌کنند.
چنانچه متقاضی سابقه سوئی نداشته باشد اداره سجل کیفری دادگستری با هماهنگی اداره کل گذرنامه و نمایندگی نهاد ریاست جمهوری پس از مدتی اعلام می‌کند که صدور گواهی عدم سوء پیشینه برای متقاضی بلامانع می‌باشد.
اینترپل پس از دریافت پاسخ مزبور بلافاصله برگ عدم سوء پیشینه به زبان انگلیسی برای متقاضی صادر و به اداره سجلات و احوال شخصیه وزارت امور خارجه ارسال می‌نماید.
وزارت امور خارجه گواهی مزبور را از طریق سفارت مربوطه به آدرس متقاضی ارسال می‌نماید.
– جستجوی گمشدگان بین‌المللی
در خصوص افرادی که از محل زندگی خود گم شده و هیچگونه اثری از آنها یافت نمی‌شود، پس از مراجعه بستگان فرد مفقود شده به اینترپل و ارائه مشخصات دقیق و عکس فرد مذکور، اینترپل آن کشور اطلاعات و عکس وی را به دبیرخانه کل ارسال و متعاقباً مرجع اخیر نیز با صدور اعلان گمشدگان مراتب را به کلیه کشورهای عضو اعلام می‌کند.
مراحل جستجوی گمشدگان بین‌المللی
مراجعه بستگان شخص مفقود شده به مراجع قضایی و اخذ مرجوعه و ارائه آن به اینترپل.
اعلام مشخصات هویتی، عکس، شماره گذرنامه و سایر اطلاعات مربوط به دبیرخانه کل و اینترپل کشور یا کشورهای مربوطه برای جستجو.
دریافت نتیجه و اعلام آن به مراجع ذی‌صلاح و اقوام شخص مفقود شده.
– اقدام در خصوص شناسائی اجساد مجهول الهویه:
چنانچه فردی در کشوری به غیر از کشور متبوع خود به‌طور طبیعی یا در اثر حادثه ای فوت نماید و هویت و ملیت وی مشخص نباشد، اینترپل کشور محل کشف جسد، از دبیرخانه کل اینترپل درخواست صدور بخشنامه شناسایی و تعیین هویت و ملیت متوفی (وانتد سیاه) را می‌نماید.
دبیرخانه کل نیز وانتد سیاه را تهیه و تکثیر و در سطح کشورهای عضو اینترپل منتشر می‌سازد. اینترپل کشورهای عضو با توجه به اطلاعات درج شده در وانتد (عکس، آثار انگشتان، قد، رنگ چهره، وضع دندان ها، نوع و شکل لباس و سایر اطلاعات مربوطه) نسبت به شناسایی و تعیین هویت و ملیت جسد مذکور اقدام و نتیجه را به اینترپل مربوطه اعلام می‌دارد.
– اقدام در خصوص ردیابی و استرداد اشیاء فرهنگی مسروقه
سرقت از آثار هنری از جمله جرایمی محسوب می‌شود که به علت اثرات جبران ناپذیر آن در میراث فرهنگی کشورها از اهمیت خاصی برخوردار است. به همین علت اینترپل دارای یک بایگانی ویژه برای آثار هنری به سرقت رفته، بوده و تلاش‌های فراوانی برای بخشنامه کردن این مسائل به کشورهای عضو به عمل می‌آورد.
اینترپل هر ساله دوبار، یک پوستر حاوی عکس و شرح شش عدد از آثار هنری مسروقه را برای جلب اذهان به اهمیت مسأله، انتشار می‌دهد.
مراحل اقدام در خصوص ردیابی و استرداد اشیاء فرهنگی مسروقه
کسب مجوز اقدام از مراجع قضایی کشورمان
اعلام مورد به دبیرخانه کل سازمان بین‌المللی پلیس جنایی به ضمیمه عکس و مشخصات آن برای صدور بخشنامه وانتد به اینترپل کشورهای عضو.
اعلام مورد به اینترپل کشوری که مورد مسروقه وارد آنجا شده به‌منظور کشف و استرداد آن
اعزام مأمور به کشور مربوطه برای تحویل اشیاء مکشوفه و استرداد به آن کشور.
– رسیدگی به جرایم علیه اموال و اشخاص در خارج از کشور
دریافت شکوائیه از طریق مرجع قضایی کشورمان
اعلام آن به اینترپل کشور مربوطه و درخواست رسیدگی
پیگیری موضوع و استعلام نتیجه رسیدگی
– تبادل اطلاعات با پلیس کشورهای جهان در طول ۲۴ ساعت
اداره کل پلیس بین‌الملل ناجا (اینترپل تهران) به عنوان یکی از اعضای فعال این سازمان در سال ۱۳۲۸ به سیستم مجهز و بدین ترتیب گامی بلند در تسریع فعالیتهای پلیسی برداشته است.
– تعقیب مجرمین در سطح بین‌الملل در چارچوب ضوابط تعیین شده
این امر با استفاده از صدور اعلان قرمز انجام می‌شود. در اعلان قرمز تصریح می‌شود که اینترپل کشوری که فرد تحت پیگیری در آنجا پیدا می‌شود باید بلافاصله اینترپل کشور درخواست‌کننده و دبیرخانه کل را مطلع نماید. کشور درخواست کننده ابتدا فرم مخصوص متهمان تحت پیگیری را تکمیل و آن را برای صدور اعلان قرمز ـ که به‌منزله حکم دستگیری موقت است ـ به دبیرخانه کل ارسال می‌کند. این فرم باید حاوی تمام اطلاعات ضروری بوده و از ارزش حقوقی برخوردار باشد تا به‌عنوان حکم دستگیری موقت تلقی شود.
– تعقیب و ردیابی مجرمین خارجی
چنانچه متهمین یا مجرمین تبعه کشورهای خارجی در کشور متبوع خود یا سایر کشورها مرتکب جرمی شده باشند و این موضوع از طریق اینترپل کشور مربوطه به سایر کشورها اعلام شده باشد, اینترپل کشورها با توجه به مدارکی که از طریق دبیرخانه مرکزی سازمان اینترپل و اینترپل‌ کشور ذی‌ربط در اختیار آنها قرار می‌گیرد اقدام به ردیابی و جستجو برای شناسایی وی می‌کنند.
در جمهوری اسلامی ایران این امر پس از جمع‌آوری مدارک در اداره کل پلیس بین‌الملل به مراجع اجرایی ناجا به‌خصوص در مبادی ورودی و خروجی کشور منعکس و از طریق این مراجع درخصوص شناسایی و ردیابی متهم یا مجرم موردنظر اقدام می‌شود. درصورت شناسایی وی, مدارک مربوطه از طریق مجاری سیاسی اخذ و پس از هماهنگی با مقامات قضایی جمهوری اسلامی ایران و با توجه به قوانین کشور متهم, به کشور متبوع مسترد می‌شود.
چنانچه متهم یا مجرم مورد نظر تبعه جمهوری اسلامی ایران باشد, در صورت شناسایی وی در خاک ایران, با توجه به ماده ۷ قانون مجازات اسلامی, فرد مجرم قابل استرداد به کشور متقاضی نبوده و حسب نظر مراجع ذی‌صلاح قضایی پس از اخذ مدارک و مستندات جرم از کشور مربوطه فرد مجرم در جمهوری اسلامی ایران محاکمه و مجازات خواهدشد.